Od dnia 1 września 2026 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 lutego 2026 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach (Dz. U. z 2026 r. poz. 197). Rozporządzenie zostało wydane na podstawie art. 52c ust. 6 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Z dniem 1 września 2026 r. utraciło moc rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2016 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 1154).
Kogo dotyczą nowe obowiązki?
Przepisy mają zastosowanie do sprzedaży żywności dzieciom i młodzieży oraz do żywienia zbiorowego prowadzonego w jednostkach systemu oświaty. Ponieważ ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia nie definiuje pojęcia „jednostki systemu oświaty”, jego zakres należy ustalać na podstawie art. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe. System oświaty obejmuje m.in. przedszkola, szkoły, biblioteki pedagogiczne i inne wymienione w tym przepisie placówki.
Wymagania odnoszą się zarówno do żywności sprzedawanej dzieciom i młodzieży na terenie tych jednostek, w tym w sklepikach i automatach sprzedażowych, jak i do środków spożywczych stosowanych w ramach żywienia zbiorowego. Obowiązek dostosowania oferty spoczywa na podmiotach prowadzących sklepiki i automaty sprzedażowe oraz na podmiotach organizujących żywienie zbiorowe (m.in. stołówkach i firmach cateringowych), a przestrzeganie wymagań podlega kontroli sanitarnej. Naruszenie wymagań może skutkować nałożeniem kary pieniężnej, a dyrektor jednostki systemu oświaty dysponuje również uprawnieniami określonymi w art. 52c ust. 3–5 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia.
Rozporządzenie zastępuje dotychczasowe przepisy z 2016 r. i kompleksowo reguluje katalog środków spożywczych dopuszczonych do sprzedaży, limity zawartości cukrów, tłuszczu i soli, zasady oferowania napojów oraz wymagania dotyczące komponowania posiłków w żywieniu zbiorowym. Nowe regulacje kładą wyraźny nacisk na ograniczenie spożycia cukru przez dzieci i młodzież oraz wyraźnie uwzględniają opcje roślinne – napoje roślinne i roślinne alternatywy produktów mlecznych, a w żywieniu zbiorowym również roślinne alternatywy dla mięsa.
Produkty dopuszczone do sprzedaży
Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia do sprzedaży dopuszczono m.in.:
- pieczywo, w tym bezglutenowe, oraz pieczywo półcukiernicze i cukiernicze,
- kanapki, sałatki i surówki,
- mleko i produkty mleczne,
- napoje roślinne i roślinne alternatywy produktów mlecznych, wzbogacone co najmniej w wapń i witaminę B12,
- produkty zbożowe, warzywa, owoce, suszone warzywa i owoce, orzechy oraz nasiona
- soki, przeciery i musy oraz określone koktajle,
- naturalna woda mineralna nisko- lub średniozmineralizowana, woda źródlana i woda stołowa,
- bezcukrowe gumy do żucia oraz gorzka czekolada o zawartości co najmniej 70% suchej masy kakaowej.
Dla części produktów przewidziano dodatkowe wymagania. Suszone warzywa i owoce, orzechy, nasiona oraz środki spożywcze z nich wytworzone, a także przeciery i musy owocowe, warzywne oraz owocowo-warzywne, nie mogą zawierać dodatku cukrów, substancji słodzących ani soli.
Limity składu produktów
Zgodnie z § 1 ust. 2 rozporządzenia limity zawartości cukrów, tłuszczu i soli dotyczą pieczywa półcukierniczego i cukierniczego, produktów mlecznych, napojów roślinnych i ich alternatyw oraz produktów zbożowych. Co do zasady produkty te nie mogą zawierać więcej niż 10 g cukrów, 10 g tłuszczu oraz 1 g soli w 100 g lub 100 ml produktu gotowego do spożycia. Dla pieczywa półcukierniczego i cukierniczego przewidziano odrębny limit – 13,5 g cukrów oraz 1,2 g soli w 100 g, przy zachowaniu limitu 10 g tłuszczu; produkty tej kategorii nie mogą również zawierać dodatku substancji słodzących.
Napoje w sklepikach
W szkolnej ofercie mogą znaleźć się soki owocowe, warzywne i owocowo-warzywne, naturalna woda mineralna nisko- lub średniozmineralizowana, woda źródlana i woda stołowa, a także napoje przygotowywane na miejscu zawierające nie więcej niż 5 g cukrów dodanych w 250 ml oraz inne napoje bez dodatku cukrów i substancji słodzących. Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że w sklepikach szkolnych i automatach vendingowych nie mogą być oferowane napoje typu cola, wody smakowe, napoje owocowe i mrożone herbaty zawierające cukry dodane albo składniki pełniące funkcję słodzącą.
Żywienie zbiorowe
Zgodnie z § 2 rozporządzenia żywienie zbiorowe powinno pokrywać zapotrzebowanie na energię i podstawowe składniki odżywcze właściwe dla danej grupy wiekowej, zgodnie z aktualnymi normami żywienia dla populacji polskiej opracowywanymi przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy. Posiłki komponuje się m.in. z produktów zbożowych lub ziemniaków, warzyw lub owoców, mleka i produktów mlecznych albo napojów roślinnych, źródeł białka (mięso, ryby, jaja, orzechy, nasiona roślin strączkowych) oraz tłuszczów. Przy żywieniu całodziennym oraz w placówkach zapewniających co najmniej trzy posiłki warzywa lub owoce muszą znaleźć się w każdym posiłku, przy czym udział warzyw musi być większy niż udział owoców; wymóg ten stosuje się odpowiednio także do placówek podających wyłącznie obiad. Od poniedziałku do piątku dopuszczalne są maksymalnie dwie porcje potraw smażonych, wyłącznie na rafinowanym oleju rzepakowym lub oliwie z oliwek. Przepisy określają również dalsze wymagania, m.in. co do częstotliwości podawania ryb, świeżego mięsa i potraw na bazie nasion roślin strączkowych oraz wartości energetycznej posiłków.
Podsumowanie
Z punktu widzenia placówek oświatowych oraz podmiotów prowadzących sklepiki szkolne istotne jest zweryfikowanie dotychczasowej oferty i dostosowanie jej do wymagań obowiązujących od 1 września 2026 r.
Ważne zastrzeżenie dotyczące informacji
Uprzejmie informujemy, że niniejsza informacja nie stanowi usługi doradztwa prawnego i jest zgodna ze stanem prawnym na dzień jej przygotowania.